Powiązane artykuły
Sukcesja to jedno z tych słów, które w świecie biznesu brzmi poważnie – i słusznie. Dla wielu przedsiębiorców oznacza moment przełomowy, w którym trzeba podjąć decyzję, komu i w jaki sposób przekazać swój biznes. W firmach rodzinnych stawka jest jeszcze wyższa, ponieważ oprócz majątku i kontraktów przekazuje się także historię, wartości oraz reputację budowaną przez lata. To proces, który potrafi wzmacniać więzi, ale i wystawić je na próbę. Może zapewnić firmie długowieczność lub… stać się początkiem jej końca. Dlatego pytanie „czym jest sukcesja?” wcale nie jest proste, bowiem odpowiedź wykracza daleko poza suche definicje i paragrafy prawa.
Czym jest sukcesja firmy?
Według Modelu Diamentu Sukcesyjnego dr Adrianny Lewandowskiej sukcesja to nie tylko formalne przekazanie majątku i władzy w firmie. To złożony proces, który w przypadku przedsiębiorstw rodzinnych dotyka wielu płaszczyzn – prawnej, organizacyjnej, finansowej, a przede wszystkim emocjonalnej. W praktyce sukcesja w firmie oznacza przekazanie wiedzy, władzy i własności z uwspólnieniem wizji i wartości z nestora, czyli założyciela lub obecnego właściciela firmy na sukcesora, którym może być członek rodziny, spadkobierca, wspólnik lub wyznaczony manager.
W ujęciu prawnym sukcesja firmy to następstwo prawne, czyli przejęcie ogółu praw i obowiązków przez następcę. Najczęściej kojarzona jest z dziedziczeniem majątku po śmierci właściciela firmy lub w wyniku jego wycofania się z prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak, aby proces sukcesji przebiegł prawidłowo, konieczne jest wcześniejsze zaplanowanie działań, które pozwolą zachować ciągłość zarządzania, uniknąć konfliktów i przygotować przyszłego lidera do pełnienia roli zgodnie z formą prawną działalności oraz wartościami firmy.
Dlaczego przeprowadzenie sukcesji w firmie wymaga czasu?
Sukcesja to proces, który, dobrze przygotowany, powinien trwać nawet 7–10 lat. Nie jest to jednorazowy akt podpisania dokumentów czy powołania zarządcy sukcesyjnego, lecz stopniowe przeprowadzanie zmian w strukturze zarządzania firmą, przekazywanie władzy i własności oraz przygotowanie następcy do roli lidera.
Proces sukcesji obejmuje zarówno kwestie formalne, takie jak przekształcenia spółki, ustanowienie zarządu sukcesyjnego, sporządzenie testamentu czy wybór doradcy sukcesyjnego, jak i elementy miękkie, takie jak przekazanie wiedzy, doświadczenia, kultury organizacyjnej i misji przedsiębiorstwa. W dobrze zaplanowanym procesie przekazania firmy istotne jest określenie, czy sukcesja odbędzie się w obrębie rodziny, czy będzie miała charakter sukcesji zewnętrznej, np. poprzez powołanie menedżera.
Przeczytaj także: Gdy monarcha blokuje przyszłość firmy rodzinnej
Jakie znaczenie mają wartości i kultura organizacyjna w procesie przekazania przedsiębiorstwa?
Sukcesja w firmie rodzinnej oparta jest nie tylko na aktach prawnych i formalnych procedurach. Duże znaczenie mają wartości, które stanowią fundament przedsiębiorstwa. Wartości te mogą być zapisane w konstytucji firmy rodzinnej, wypracowane w ramach rady rodziny lub komunikowane podczas regularnych spotkań wszystkich członków.
Badania i doświadczenia pokazują, że to właśnie wartości spajają zespół, budują kulturę organizacyjną i ułatwiają przejęcie zarządzania firmą przez kolejne pokolenie. Następca, aby skutecznie zarządzać firmą, powinien rozumieć nie tylko model biznesowy, lecz także ideę, na której opiera się działalność gospodarcza danego przedsiębiorstwa. Przekazanie firmy następcom bez utrwalenia wartości grozi utratą tożsamości organizacji i osłabieniem jej przewagi konkurencyjnej.
Dlaczego sukcesji w firmie rodzinnej towarzyszy dużo emocji?
Choć temat sukcesji często omawia się w kontekście prawa i finansów, doświadczenie pokazuje, że aż 75% powodzenia procesu zależy od czynników psychologicznych i jakości komunikacji w rodzinie. Sukcesja to emocjonalna podróż zarówno dla nestora, który oddaje swój biznes, jak i dla sukcesora, który staje przed ogromnym wyzwaniem przejęcia odpowiedzialności za majątek, pracowników i przyszłość firmy.
Często pojawia się lęk przed porażką, obawa, że nie uda się sprostać oczekiwaniom założyciela, czy też wątpliwości co do własnych kompetencji. Dlatego w procesie sukcesji tak ważne jest wsparcie zarówno ze strony rodziny, jak i ekspertów, takich jak doradca sukcesyjny czy manager ds. sukcesji. Programy rozwojowe dla sukcesorów (np. Akademia Sukcesora czy Future 2100), mentoring i wymiana doświadczeń z innymi przedsiębiorcami pozwalają zwiększyć pewność siebie i przygotować się do roli lidera.
Jakie są scenariusze sukcesyjne?
Sukcesja może przebiegać według różnych scenariuszy. W przypadku sukcesji rodzinnej przedsiębiorstwo jest przekazywane dzieciom lub innym członkom rodziny. Założyciel firmy może przeprowadzić proces stopniowo, przekazując udziały, prawa do firmy i władzę w sposób kontrolowany, jednocześnie zabezpieczając swoją przyszłość finansową.
Jeżeli brak jest chętnych lub przygotowanych sukcesorów w rodzinie, możliwa jest sukcesja zewnętrzna, czyli przekazanie zarządzania zaufanym managerom lub wspólnikom. W skrajnych przypadkach przedsiębiorca może zdecydować się na sprzedaż firmy, przekształcenie działalności lub powołanie zarządu zewnętrznego. W Polsce coraz większą popularnością cieszą się fundacje rodzinne, które mogą pomóc w zapewnieniu ciągłość działalności gospodarczej i ochronę majątku.
Jakie są narzędzia prawne i organizacyjne w procesie sukcesji?
Prawidłowo przeprowadzona sukcesja firmy wymaga wsparcia profesjonalistów – prawników, doradców finansowych i doradców sukcesyjnych. Do najważniejszych narzędzi prawnych należą:
- Zarząd sukcesyjny – powoływany w przypadku śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą, pozwala zachować ciągłość firmy do czasu zakończenia spraw spadkowych.
- Testament i umowy spółki – określają sposób podziału majątku i władzy między spadkobierców.
- Przekształcenia spółki – umożliwiają zmianę formy prawnej działalności, co często ułatwia przejęcie firmy.
- Fundacja rodzinna – struktura umożliwiająca zarządzanie majątkiem rodzinnym w długim horyzoncie czasowym.
Jaka jest odpowiedzialność sukcesora?
Rola sukcesora wykracza daleko poza formalne przekazanie praw do firmy. Musi on rozumieć specyfikę branży, w której działa przedsiębiorstwo, potrafić zarządzać zespołem, dbać o relacje z kontrahentami i podejmować strategiczne decyzje. W wielu przypadkach oznacza to również konieczność wprowadzania innowacji i dostosowania biznesu do nowych realiów rynkowych.
Sukcesor odpowiada za dalszy rozwój firmy, a jego zadaniem jest także ochrona majątku rodzinnego i utrzymanie pozycji przedsiębiorstwa na rynku. To wymaga nie tylko wiedzy managerskiej, lecz także umiejętności budowania zaufania wśród pracowników, klientów i partnerów.
Jakie znaczenie ma odpowiednie przygotowanie do sukcesji?
Przygotowania do sukcesji powinny obejmować zarówno aspekty formalne, jak i mentalne. Nestor musi określić moment, w którym przekaże firmę, a także wybrać odpowiednią osobę do przejęcia obowiązków. Wskazane jest, aby sukcesor uczestniczył w procesie zarządzania firmą na długo przed oficjalnym przekazaniem władzy, dzięki czemu pozna jej mechanizmy działania i kulturę organizacyjną.
Uregulowanie kwestii własności i władzy, jasne zasady współpracy między członkami rodziny, a także zabezpieczenie finansowe wszystkich zainteresowanych stron minimalizują ryzyko konfliktów i zapewniają płynność przejęcia.
Sukcesja – podsumowanie
Sukcesja to proces wymagający czasu, planowania i zrozumienia zarówno prawnych, jak i emocjonalnych aspektów przekazania firmy. W dobrze przeprowadzonym procesie sukcesji łączą się elementy strategii biznesowej, prawa, zarządzania oraz budowania relacji rodzinnych.
Dla przedsiębiorcy to szansa na zachowanie dorobku życia i zapewnienie, że firma, majątek i wartości przetrwają kolejne pokolenia. Dla sukcesora z kolei to wyzwanie i odpowiedzialność, ale także możliwość rozwijania własnego biznesu opartego na silnych fundamentach. Sukcesja w firmach rodzinnych, niezależnie od jej formy, jest kluczem do ich długowieczności i stabilności w zmieniającym się świecie gospodarczym.
Cytując dane z artykułu, podaj źródło: Czym jest sukcesja w firmie rodzinnej?, Portal: FamilyBusiness Magazine 2025, https://familybusiness.ibrpolska.pl.
